Aangezichtsverlamming (Facialisparese)

Beide kanten van het gezicht hebben een nervus facialis ofwel aangezichtszenuw.
Deze zenuw stuurt de spieren aan die zorgen voor de expressie (mimiek) van het
gezicht. Ook het sluiten van de ogen en mond wordt geregeld door deze zenuw. De
aangezichtszenuw komt uit de hersenen en loopt door een nauw, benig kanaal in de
schedel. Eerst langs het inwendig gehoororgaan, dan langs een middenoorbeentje
(de stijgbeugel) om tenslotte tevoorschijn te komen in de oorspeekselklier, die voor
het oor ligt. In deze speekselklier splitst de zenuw zich in verschillende takken naar
de spieren van het gezicht. De aangezichtszenuw is vergeleken met andere
zenuwen erg kwetsbaar.

Wat is een aangezichtsverlamming?
Wanneer om welke reden ook de zenuw beschadigd wordt, functioneert deze minder
goed. De aangedane zijde van het gezicht beweegt niet goed meer mee
(=verlamming aan deze zijde). Het kan dan zijn dat het gezicht scheef staat: de
mondhoek aan de aangedane zijde hangt lager, de plooi tussen neus en mondhoek
verdwijnt en het oog is wijder dan aan de gezonde zijde. Het lukt dan niet om het oog
te sluiten (er verschijnt dan oogwit ) de wang is slap. Doordat de mond deels omlaag
hangt, kan spreken, slikken en speekselcontrole moeilijk(er) zijn. Ook tranen van het
oog en smaakverandering kunnen hiermee samenhangen.
Een verlamming kan volledig of onvolledig zijn. Bij een onvolledige verlamming zijn
de aangezichtsspieren in beperkte mate beweeglijk.

Oorzaken
Het medisch onderzoek en uw ziektegeschiedenis kunnen uitwijzen om welke
oorzaak het gaat. In ongeveer 50% lijkt de aangezichtsverlamming door een virus
(zeer waarschijnlijk het herpes simplex virus type 1, de “koortslip”) veroorzaakt te
zijn. Dit wordt de verlamming/ ziekte van Bell genoemd. Het kan ook veroorzaakt
worden door minder vaak voorkomende redenen, zoals een oorontsteking,
schedelletsel, gordelroosvirus, een tumor, of tekenbeetziekte( ziekte van Lyme).
Als alleen de onderste aangezichtsspieren zijn aangedaan en niet de oogtak,
noemen we dat een centrale aangezichtsverlamming. Dat heeft een andere oorzaak.
De huisarts zal alleen indien nodig ook de KNO-arts of Neuroloog inschakelen om
de diagnose verder te stellen. De huisarts kan bloedonderzoek doen. Bij de
verlamming van Bell kunnen zonodig ook medicijnen worden gegeven, liefst binnen
72 uur na ontstaan. Prednison eventueel gecombineerd met een anti- viraal middel is
dan een mogelijke medicatie.

Afhankelijk van de onderliggende oorzaak kan een aangezichtsverlamming
helemaal, gedeeltelijk of iets herstellen. Bij de verlamming van Bell herstelt de functie
meestal spontaan binnen 3 tot 8 weken bij ongeveer 85 % van de patiënten. Duurt de
genezing langer dan zal volledig herstel waarschijnlijk niet optreden. Er kunnen dan
hinderlijke restverschijnselen blijven bestaan, zoals hinderlijk meebewegingen
(synkinesen) bij spreken, eten en drinken. Verder kan de aangedane kant strak
aanvoelen en kan het oog tijdens het eten tranen.

Wat kunt u zelf doen?
Ter voorkoming van oogproblemen (bijvoorbeeld het uitdrogen van het hoornvlies) is
het noodzakelijk tijdens het slapen het aangedane oog te behandelen met zalf, gel of
oogdruppels of een horlogeglasverband te gebruiken. Dit voorkomt uitdroging.
Zonodig kunt u overdag beschermende oogdruppels gebruiken. Wat betreft het eten
en drinken is het belangrijk dat u probeert dit zo normaal en symmetrisch mogelijk te
doen, en dat u extra aandacht aan de mondhygiëne besteedt.

Wat doet de logopedist?
Als een beschadigde zenuw niet volledig herstelt, kan de patiënt er hinderlijke
restverschijnselen aan overhouden: asymmetrie in het gezicht, verminderde functie
en abnormaal bewegen. Deze verschijnselen kunnen zoveel mogelijk onderdrukt
worden door oefentherapie.
De logopedist kan u adequate compensatiemogelijkheden aanleren met betrekking
tot eten en drinken en helpen bij het verbeteren van de verstaanbaarheid. Zonodig
kan de logopedist ook zorg dragen voor de doorverwijzing naar gespecialiseerde
artsen of multidisciplinaire Facialisteams.
Chirurgisch ingrijpen kan pas overwogen worden als er geen vooruitgang meer is. Er
zijn dynamische correcties gericht op verbetering van de functie van de zenuw.
Voorbeelden zijn een goudgewichtje voor het sluiten van het verlamde ooglid, op
indicatie zelfs ingewikkelde zenuwreconstructies. Ook zijn er statische correcties
mogelijk gericht op het uiterlijk, het esthetische aspect.

De behandeling van een aangezichtsverlamming wordt als regel vergoed door de
ziektekostenverzekeraars, na verwijzing door huisarts of medisch specialist.